Hé, je zit op mijn plek!

Ik heb sinds kort geen eigen kantoor meer die volhangt met foto’s (en uiteraard andere redelijk onzinnige prullaria), maar een grote werkruimte gedeeld met collega’s. Sommige mensen balen van deze flexwerkplekken, anderen omarmen het met veel enthousiasme (en anderen kunnen het weer overdrijven ;-). Maar hoe je het ook went of keert, de flexwerkplek is niet meer weg te slaan. 

Toch vind ik dat de ‘flex’ van ‘flexwerkplek’ een beetje begint weg te vallen. Wanneer ik ’s ochtends binnenkom, weet ik precies waar Piet zit en is Henk ook niet van zijn plekje weg te slaan. Zelfs enkele flexwerk enthousiastelingen zijn ’s ochtends op hun vaste werkplek te vinden.

Waarom we willen wat we hebben

Toen ik dit zag gebeuren (ik maakte me er helaas ook schuldig aan...), moest ik meteen aan een sociaal experiment denken. Bij dit experiment draaide het echter niet om flexwerkplekken, maar waren mokken en pennen het middelpunt van de aandacht. Tijdens het experiment werd een groep studenten in tweeën gedeeld, waarbij de ene helft een mok ontving en de andere helft een pen. Uiteraard waren deze studenten dolblij dat ze zomaar iets kregen, maar je kunt je voorstellen dat sommigen liever een pen dan een mok hadden gewild of vice versa. Dit dachten de onderzoekers ook en daarom waren ze zo aardig de studenten de gelegenheid tot ruilen te geven. Maar wat bleek: slechts 12% van de studenten was bereid hun mok of pen te ruilen. De overige 88% was zo gehecht geraakt aan hun voorwerp dat ze deze dolgraag mee naar huis wilden nemen. Dit wordt ook wel het endowment effect of de bezitsneiging genoemd, waarbij het verliezen van een product als veel erger wordt ervaren, dan het verkrijgen van een nieuw product als gunstig wordt ervaren.

Mijn flexwerkplek

En zo is het eigenlijk ook een beetje met flexwerken. Je ontdekt een fijn plekje en bombardeert dat spontaan tot jouw hoogsteigen plekje; flexwerkplek of niet. Wanneer iemand anders dan op jouw plek zit bij binnenkomst (hoe durft hij!), voelt dat aan als een verlies. Ook al zit je die dag op een ander fijn plekje, de winst van het verkrijgen van dit plekje weegt bij lange na niet op tegen het verlies van je oude plekje. De flexwerkplek wordt dus eigenlijk steeds meer ‘mijn’ flexwerkplek.

Zo, en nu ga ik maar eens van locatie verwisselen!

Wat zou jij doen?

Wat zou jij doen als je in de berm een auto scheef ziet staan, waarbij het in een flits lijkt dat de bestuurder met haar hoofd op het stuur ligt? Probeer je ergens te keren of denk je dat anderen wel iets zullen doen? De meeste mensen doen waarschijnlijk het laatste. Het is de pijnlijke waarheid die psychologen ontdekten na de moord op Kitty Genovese.

Kitty Genovese

Het verhaal speelt zich af in New York in de jaren zestig...

De 28 jarige Kitty Genovese reed midden in de nacht naar huis. Toen ze haar auto bij haar flat geparkeerd had, werd ze aangevallen. De belager stak haar midden op straat in haar rug. Kitty schreeuwde het uit. Bewoners van de flat schrokken wakker en keken uit hun raam. Een man riep: “Laat haar met rust!”. De belager nam afstand. Kitty strompelde naar de flat, maar de belager volgde haar weer. Een aantal bewoners riep nog wat, maar al snel was het stil. Kitty was in het portiek toen de man weer achter haar stond. Hij verkrachtte haar en stak haar nog twee keer. Pas na een half uur belde een buurtbewoner de politie. In de ambulance overleed Kitty. Uit het onderzoek van de politie bleek dat verschillende buurtbewoners van elkaar dachten dat de ander wel iets zou ondernemen.*

Diffusion of responsibility

Dit was voor verschillende psychologen aanleiding onderzoek te doen naar dit fenomeen. Hoe kan het dat mensen op zo’n cruciaal moment niet handelen? Het verschijnsel kreeg een naam: diffusion of responsibility. In een van de eerste lessen sociale psychologie leerde ik dit principe en daar ben ik Prof. Roos Vonk nog steeds dankbaar voor.

Auto in de berm

Een paar jaar geleden zag ik in de berm een auto scheef staan en in een flits leek het dat een vrouw met haar hoofd op het stuur lag. Ik schrok en vertelde de bestuurder wat ik zag. “Denk je niet dat anderen wel iets zullen doen?” Bij die vraag gingen alle alarmbellen rinkelen: Nee, dat denk ik niet! We hebben toen een ietwat gevaarlijke U-turn gemaakt. Op het moment dat we de auto naderden, zagen we een politie auto stoppen. Gelukkig!

Dat is natuurlijk ook een manier: 112 bellen. Beter dat tientallen automobilisten 112 bellen, dan dat die mevrouw daar uren had gelegen. Houd dit dus in je achterhoofd: In een situatie waar ook jij actie kunt ondernemen, doe het dan gewoon! Denk maar eens aan Jasper Schuringa die de terrorist overmeesterde in het vliegtuig…

*Er doen allerlei verhalen de ronde over Kitty Genovese. In sommige verhalen wordt zelfs getwijfeld aan de echtheid. Of het verhaal nu waargebeurd is of niet, het illustreert het fenomeen dat we in het dagelijks leven in verschillende verschijningsvormen tegenkomen.

Nieuwe workshops

We zijn al bedreven in het geven van drie verschillende workshops, vanaf vandaag zijn er nog twee bijgekomen. We hebben er meteen maar even een folder van gemaakt!

Open publication - Free publishing - More workshops

Oh, it smells really good!

Deze week is het de Week van het geld. De organisatie voert campagne op scholen, omdat je niet vroeg genoeg kunt beginnen met kennis over geld. We weten allemaal heus wel dat ons pensioen belangrijk is en dat we voor een hypotheek het een en ander moeten regelen. Maar weten we eigenlijk wel hoe het nu precies zit?

Approach-avoidance
Behalve dat het ingewikkeld is, hebben we vaak niet echt zin ons er in te verdiepen. Hoe geëvolueerd we ook denken dat we zijn, we laten ons sterk leiden door ons instinct. We benaderen waar we blij van worden: chocolade, nieuwe kleding en de kleur roze (in mijn geval dan). Waar we geen fijn gevoel van krijgen, vermijden we juist. Om te overleven was dit een sterk principe: ‘vrucht benaderen, leeuw vermijden’. Dit principe noemen we in de psychologie approach-avoidance. In verschillende experimenten is aangetoond dat dit letterlijk zo werkt. Bij positieve dingen duwden proefpersonen een pook sneller naar voren en deden er langer over de pook naar zich toe te trekken. Zo kon ik mooi voor mezelf verantwoorden dat ik laatst die schoenen heb gekocht die ik eigenlijk niet nodig had. Ik kreeg gewoon een enorme approach neiging!

Nog een approach neiging
Het marshmallow experiment laat zien hoe moeilijk is om jezelf te beheersen. Kinderen werden 20 minuten aan een tafeltje gezet met een marshmallow voor hun neus. De proefleider had gezegd dat ze meer marshmallows zouden krijgen als ze in staat waren deze marshmallow te bewaren. In het filmpje zie je hoe moeilijk die arme kinderen het daarmee hebben…




Een aantal kinderen heeft een ijzersterke zelfbeheersing en kreeg uiteindelijk meer marshmallows. Een groot deel lukte het echter niet (helemaal). Dit gebrek aan zelfbeheersing wat we in meer of mindere mate bij onszelf terug zien, heeft sterke invloed op onze beslissingen. Omdat we nu die auto willen, sluiten we een lening met hoge rente af. Omdat we lekker willen wonen, storten we ons in een te hoge hypotheek…

Week van het geld
Het is heus niet erg af en toe aan je instincten toe te geven, maar soms is het goed meer na te denken over de gevolgen. En zo komen we weer terug bij de Week van het geld. Misschien is een goede eerste stap om te kijken hoe het ervoor staat met je eigen kennis van de financiële producten. Op weetwatjeweet.nl kun je een test doen om daar meer inzicht in te krijgen.