Mijn horoscoop klopt altijd!

Horoscoop van de dag

Heb jij jouw horoscoop van 2011 al gelezen? Nee? Ik moet je zeggen: ik lees ze meestal ook niet. Maar vandaag stuitte ik op mijn jaarhoroscoop (tweelingen). En hoe verbaasd was ik toen ik het volgende las: "de transformaties kunnen wel zo’n twee jaar in beslag nemen; maak je op om tot de grond toe te worden afgebroken en vervolgens van begin af aan weer te worden opgebouwd". Hoe toevallig! ik heb namelijk pas geleden een huis gekocht die helemaal gerenoveerd moet worden.

Of toch niet zo toevallig? 

Aan de andere kant ligt het er natuurlijk maar net aan hoe je bovenstaande zin interpreteert. Ik denk meteen aan mijn huis, maar misschien denkt iemand anders aan een carrière switch. Hoe groot is de kans eigenlijk dat een horoscoop klopt? Forer onderzocht dit eind jaren '40 bij zijn studenten door ze onderstaande horoscoop te laten lezen en beoordelen:

"Je hebt het nodig dat andere mensen je aardig vinden en bewonderen, maar toch ben je kritisch op jezelf. Hoewel je enkele persoonlijke zwakheden hebt, lukt het je doorgaans aardig om daarvoor te compenseren. Je bezit aanzienlijke ongebruikte capaciteiten die je nog niet in je eigen voordeel hebt ingezet. Aan de buitenkant lijk je gedisciplineerd en in controle over jezelf, maar van binnen ben je zorgelijk en onzeker. Soms twijfel je serieus of je het wel goed hebt gedaan, en of je wel de juiste beslissing hebt genomen. Je hebt het liefst een bepaalde hoeveelheid verandering en variatie in je leven, en wordt ontevreden als je wordt beperkt. Je schept er trots in dat je een onafhankelijke denker bent, en je gaat niet zomaar zonder bewijs af op wat anderen beweren. Toch heb je ontdekt dat het niet slim is om te open te zijn naar anderen. De ene keer ben je extravert, vriendelijk en sociaal, terwijl je de andere keer introvert, moe en gereserveerd bent. Sommige van je dromen zijn nogal onrealistisch. Zekerheid is een van de belangrijkste doelen in je leven."

En jij?

Ik ben benieuwd in hoeverre je bovenstaande horoscoop bij jezelf vindt passen op een schaal van 1 (slaat niet op mij) tot 5 (slaat precies op mij)? Heb je de beschrijvingen van de horoscoop toevallig een 4 of 5 gegeven? Dan hoor je bij de meerderheid van zijn studenten. Maar liefst 87% herkende zich in de horoscoop en vond de beschrijvingen op zichzelf slaan. 

Eigenlijk heel vreemd gezien het feit dat bovenstaande horoscoop een samenraapsel was van een aantal verschillende horoscopen; een compilatie van algemene beschrijvingen. Maar desondanks vond 87% de horoscoop op zichzelf van toepassing. 

Hoe kan dit?

Ondanks dat dit een hoog percentage is, is het percentage minder verwonderlijk wanneer je beseft dat ons brein algemene omschrijvingen automatisch omzet in iets dat persoonlijke relevant voor ons is. Wanneer ik over tweejarige transformaties lees, denk ik automatisch aan mijn huis. Maar had ik dit huis niet gekocht dan had ik aan Other[w]eyes gedacht. Mijn brein maakt van de algemene beschrijving dus een persoonlijk relevante beschrijving.

Kortom: niet ons sterrenbeeld, maar onze hersenen zorgen voor een kloppende horoscoop. Iets om in gedachten te houden als je weer eens een horoscoop leest of wanneer je ooit bij een waarzegster terecht komt...

Op=op en het effect op mijn gedrag

Deze week ga ik verhuizen naar een nieuw opgeleverd appartement. Alle muren en vloeren zijn kaal, dus ik mag flink aan de bak. Verf en vloeren zijn niet goedkoop en zeker voor een huurhuis wil ik de uitgaven zoveel mogelijk beperken. De afgelopen weken houd ik de reclamefolders van de bouwmarkten dus nauwlettend in de gaten. Mijn kennis over de psychologische principes heeft helaas niet echt in mijn voordeel gewerkt…

De vloer

Het grootste probleem van dit hele verhaal is de grote hoeveelheid keuzes die je moet maken. Allereerst moet je voor jezelf bepalen welke soort vloer je wil. Wordt het hout, zeil, vloerbedekking, tegels of toch laminaat? Wij zijn voor dat laatste gegaan, maar dan ben je er nog lang niet. Welke kleur willen we dan en welk patroon? Van het maken van al die keuzes ben je al behoorlijk vermoeid geraakt. Je cognitieve capaciteit is down to zero. Deze lage capaciteit zorgt ervoor dat je niet alle relevante informatie mee kunt nemen in een beslissing en hierdoor slechtere beslissingen neemt.

En dan slaan ze toe!

In de bouwmarkten wordt je overspoeld met ingewikkelde rekensommen. Bij de een kregen we een euro korting per m2, bij de ander 15% korting per pak (om het nog overzichtelijker te maken zat in het pak 2,16m2) en bij de derde kregen we 15% korting en vervolgens mij de kassa nog eens 15% korting. Wow: 30% korting dachten wij, die is zeker het goedkoopst! Mooi niet dus. Het bleek natuurlijk te zijn dat we eerst 15% korting kregen en vervolgens over die 85% kregen we weer 15% korting. Dat die vloer per m2 een stuk duurder was, zagen we daarbij even over het hoofd. En het allerergste was nog dat de volgende dag diezelfde vloer ineens 15 + 20% korting had. Op een grote hoeveelheid vloer gaat dat toch al snel om een heleboel euro’s verschil. Frustrerend…

De verf

Hier had ik van geleerd: dit zou me niet weer gebeuren! Met de aanschaf van de verf zou ik geduldig zijn en de kennis die ik heb over de psychologie benutten. Verschillende aanbiedingen voor de verf heb ik voorbij zien komen, van 10 tot 40 procent. Overal stond bij: Het is nu of nooit! Jaja, dacht ik, kletsen jullie maar, ik trap er niet meer in.

Principe van schaarste

Tijdens presentaties vertel ik vaak over het principe van schaarste. Vanuit de evolutie hebben we geleerd dat we om te overleven er snel bij moeten zijn als iets schaars is. Als je inspeelt op dat principe door de zeggen dat er een beperkt aantal van het product is of dat de actie maar kort geldig is, dan zullen mensen sneller happen. Nee, daar zou ik dit keer niet in trappen. Met als gevolg dat ik aan het eind van deze week de eerste muren moet gaan witten en dat ik de verf nog niet binnen heb! En de verf die ik wilde kopen, is uitverkocht… Mijn kennis heeft dus tegen me gewerkt! Volgende keer toch maar weer zorgen dat ik er snel bij ben, want op = op!

Belspelletjes gekraakt!

Hoewel we er in Nederland al enige tijd vanaf zijn, kende de Belgische tv ze tot voor kort nog wel: belspelletjes. Basta - een programma gepresenteerd door vier cabaretiers - heeft het echter voor elkaar gekregen ze van de Belgische tv te krijgen. Samen met een wiskundige en een infiltrant die vier maanden (!!) belspelletjes presenteerde, toonden ze de mate van oplichting aan en kraakten ze een nauwelijks te kraken rekensleutel. Geniaal om te kijken, dus bij deze alvast het eerste deel:

Wat hierbij interessant is, is dat de tv-zenders niet met de belspellen zijn gestopt doordat ze berispt werden door de overheid, maar doordat ze berispt werden door de maatschappij. De uitzending van Basta heeft ervoor gezorgd dat België een grondige hekel aan belspelletjes kreeg. Kijk: dat is nog eens grootschalige gedragsbeïnvloeding!

Het fenomeen van het omgekeerde gezicht

De perceptie van onze omgeving wordt vaak gekleurd door de context. Met andere woorden: we zien de wereld niet altijd zoals deze werkelijk is. Neem bijvoorbeeld onderstaand plaatje. Deze zin kun je makkelijk lezen, of niet? Dat komt doordat we de context gebruiken bij het herkennen van de letters. In onderstaand plaatje kan hetzelfde patroon van lijnen gelezen worden als een A of een H. 

Het fenomeen van het omgekeerde gezicht
Dat onze interpretatie drastisch wordt beïnvloed door de context waarin kenmerken voorkomen, wordt ook bewezen in onderstaand voorbeeld. Kijk eens naar de twee omgekeerde gezichten.

Ze zien er misschien een beetje vreemd uit - mede doordat je gezichten normaal gesproken niet ondersteboven ziet en mede door de prachtige styling - maar geen van tweeën lijkt er veel erger aan toe te zijn dan de ander. Totdat je de gezichten goed draait en je deze niet meer ondersteboven ziet. Dan zie je meteen dat er drastische verschillen bestaan tussen de twee gezichten...

De verklaring

Hoe komt het nou dat het linkse gezicht ondersteboven redelijk normaal lijkt, maar eenmaal gedraaid afschuwelijk? Volgens Rock (1988) is de oriëntatie van de figuur een verklaring; de relatie tussen de delen van een figuur gaan namelijk verloren als je de figuur mentaal moet roteren. Hierdoor kunnen wij niet goed zien dat de mond en ogen in verhouding tot de rest van de gezichtsonderdelen sterk afwijkt. Iets wat we meteen zien wanneer de oriëntatie van de foto klopt en de relatie tussen de delen wel aanwezig is.

Bartlett en Searcy (1993) zien niet de relatie tussen de delen als verklaring, maar de niet functionerende groeperingsprocessen. Volgens hen wordt het groeperen van de individuele elementen bemoeilijkt wanneer we gezichten of figuren mentaal moeten omdraaien. Wanneer het gezicht rechtop staat, werken onze normale groeperingsprocessen echter wel en springen de afwijkingen eruit.

Onze hersenen kunnen ons dus aardig voor de gek houden. En ik voel me altijd een idioot wanneer ik me daar bewust van word; alsof mijn hersenen een eigen leven leiden. Hoewel, misschien is dat ook wel zo... ;-)