Uitleg bij het filmpje: waarom zagen we het niet?

Gisteren hebben een heleboel mensen het filmpje op onze blog bekeken. Grote kans dat de meeste van jullie niet alle veranderingen hebben opgemerkt. Dit fenomeen bespreken wij regelmatig in workshops. Daarbij maken we vaak gebruik van dit soort filmpjes. Deze was ook nieuw voor mij, dus ik keek wel even op m’n neus toen bleek dat ik het niet allemaal gezien had. Waren we dan allemaal niet wakker of hadden we echt zo’n lunch dip? Of is er iets anders aan de hand?

Ons brein

Ons brein beschikt over  beperkte bewuste capaciteit. We noemen dit cognitieve capaciteit, simpel gezegd de kracht om te denken, te doen en ervaren. Deze capaciteit is niet onuitputtelijk. Er zijn schattingen dat maar liefst 95% van de processen in ons brein onbewust plaatsvindt. Je kent het vast wel, als je moe bent of honger hebt, ben je minder scherp. Omdat de cognitieve capaciteit beperkt is, gaat ons brein daar efficiënt mee om en besteedt de volle aandacht aan datgene wat op dat moment het meest relevant is. Wat is nu de link met het filmpje?

Filmpje

In het filmpje kregen we de opdracht om het aantal keer overgooien te tellen, dus onze aandacht was daarop gefocust. Dat was op zich al lastig genoeg, want we moesten de drie spelers met het witte shirt volgen terwijl er tegelijkertijd drie spelers met zwarte shirts eenzelfde kleur bal overgooiden. Belangrijk is dat je op dat moment ook niet verwacht dat er iets anders is waar je aandacht aan moet besteden. Een aantal van jullie heeft misschien wel het eerdere filmpje van deze onderzoekers gezien. Dat filmpje had eigenlijk dezelfde setting, maar daar was het enige onverwachte de gorilla. Die overigens door de helft van de kijkers niet gezien werd! Mensen die dat filmpje al kenden, waaronder ik zelf, verwachtten mogelijk al dat er een gorilla door het beeld zou lopen en waren daar alert op. Doordat het voor ons brein lastig is om de volle aandacht op twee dingen tegelijk te focussen kan het zijn dat je de gorilla wel zag, maar daardoor een aantal keren overgooien miste (dat was bij mij tenminste het geval).

Maar dat was nog niet alles!

De onderzoekers gingen nog een stapje verder. Naast de gorilla bleken ze ook de kleur van de achtergrond te veranderen en lieten ze een speler van het zwarte team uit het spel stappen. Je hebt je aandacht gericht op het team met de witte shirts, het overgooien en voor sommigen ook nog op de gorilla. Je verwacht verder geen rare dingen, dus je neemt ze ook niet waar. Bij het terugspoelen zie je het allemaal duidelijk gebeuren. Blijkbaar nemen we onbewust aan dat we altijd alles zien en dat wat we zien ook klopt. Maar wat we niet verwachten, zien we dus niet!

Een wijze les zo aan het einde van deze week. Je hebt zelf ervaren wat het effect is van die beperkte bewuste capaciteit op wat je ziet. Volgende week gaan we verder in op dit onderwerp en situaties in de praktijk waar het nuttig kan zijn om deze kennis in te zetten.

Leuk filmpje: doe de test!

Effect van rood en blauw op jouw gedrag!

Een tijdje geleden nodigden we je uit om deel te nemen aan ons online onderzoek. Velen van jullie hebben hieraan meegedaan, waarvoor hartelijk dank! Tijdens het onderzoek is het van belang de werkelijke onderzoeksvraag geheim te houden, maar de analyse van de resultaten is afgerond, dus vanaf nu kan het wel: we vonden een interessant effect van kleur op (jouw) gedrag! 

Effect rood en blauw

Eerder bespraken we al het effect van kleur, dat ons gedrag beinvloedt door de sterke associaties die in ons brein zijn ontstaan. De kleuren rood en blauw worden in eerder onderzoek in verband gebracht met het zogenaamde approach-avoidance mechanisme. Van de (in het Nederlands vertaalde) toenaderende of vermijdende houding weten we dat het van invloed is op het gedrag dat mensen vertonen. Zo blijken mensen met een toenaderende houding (je kan iets verkrijgen) meer risico te nemen en meer naar het grote geheel te kijken. Bij een vermijdende houding (je kan iets verliezen) zijn mensen een stuk voorzichtiger en wordt goed gekeken naar details. Volgens het onderzoek roept de kleur blauw een toenaderende houding op en rood een vermijdende houding op. Dit heeft als gevolg dat mensen bij de kleur rood accurater zijn en bij de kleur blauw juist meer fouten maken. Dat wilden wij wel eens zien...

Ook jouw gedrag is beïnvloed door kleur! 

De deelnemers werden at random aan de condities toebedeeld, zoals dat in wetenschappelijk onderzoek zo mooi heet. De deelnemers onder jullie die zich een zoek-de-verschillen-taak herinneren deden mee aan het onderzoek over het effect van kleur. In deze taak kregen de deelnemers twee foto’s te zien van een woonkamer, waar veertien verschillen te vinden waren. We maakten daarbij twee versies van deze taak: de ene met een rode achtergrond en de andere een blauwe. Waarschijnlijk is dit je niet eens opgevallen, maar het heeft wel het gedrag van de deelnemers (van jou?) beïnvloed! We vonden namelijk een significant* verschil tussen de resultaten bij de rode achtergrond en de blauwe achtergrond. Deelnemers in de groep met de rode achtergrond vonden maar liefst 1.5 keer zoveel verschillen dan de groep met de blauwe achtergrond. Interessant daarbij is dat beide groepen even lang naar de afbeelding keken: bijna 2 minuten. Dus ondanks dat de groep met de rode achtergrond net zoveel tijd besteedde aan het bestuderen van de afbeelding, vonden ze meer verschillen! 

Invloed op kleurkeuze in de praktijk 

De deelnemers hebben tijdens de taak niet opgemerkt dat de achtergrond blauw of rood was. Toch zie je hier duidelijk dat de kleur effect heeft op de accuraatheid. Deze kennis over kleuren is nuttig op allerlei gebieden: denk aan voorlichtingsmateriaal, computerprogramma’s, maar ook aan de kleding die je zelf draagt of het papier waarop je schrijft. Als het belangrijk is dat mensen een formulier correct invullen kies je juist voor een rode kleur, zoals bij het invullen van het stemformulier (rood potlood). Maar als je wil dat mensen een toenaderende houding hebben, bijvoorbeeld bij een winkelmandje of je logo, dan is de kleur blauw een slimme keuze. De Other[w]eyes oogjes hebben niet voor niets zulke leuke blauwe kijkers ;-)

* Significant betekent dat uit een statistische toets blijkt dat het effect naar alle waarschijnlijkheid niet op toeval is gebaseerd en dus echt veroorzaakt is door de manipulatie, in dit geval de achtergrondkleur. 

Als ik naar bed ga, dan poets ik mijn tanden!

Tandenpoetsen, iedereen doet dat minimaal twee keer per dag. Tenminste dat dacht ik. Uit een enquête van tandartsplein.nl blijkt dat de helft van de Nederlanders wel eens een dag of langer de tanden niet poetst. Slechts een klein kwart van de mensen geeft aan zich te houden aan de door tandartsen geadviseerde minimale twee keer per dag. Nog geen kwart! 

Hoe lang poets jij?                             

En al poetsen mensen minimaal twee keer per dag, dan blijken ze vaak ook nog veel te kort te poetsen. Volgens tandartsen moet je minimaal twee minuten poetsen per keer, zodat de fluoride werkt voor je gebit. Enig idee hoe lang jij je tanden poetst? Uit onderzoek blijkt dat mensen denken dat ze ruim twee minuten poetsen (gemiddeld 148 seconden), maar dat dit in de praktijk minder dan de helft is (68 seconden). Vanaf de jaren zeventig zijn er verschillende campagnes tegenaan gegooid om mensen ervan te doordringen dat het belangrijk is met regelmaat tanden te poetsen. Men gaat ervan uit dat het nu wel common sense is, maar toch blijkt dat niet zo te zijn.

Implementatie intenties

Hoe vaak we mensen ook vertellen hoe belangrijk iets is en hoeveel informatie we ze ook geven, dat betekent nog niet dat ze het dan ook daadwerkelijk zullen doen. Het probleem met onze voornemens is vaak dat we afgeleid worden of dat er iets anders tussen komt. Een techniek uit de psychologie die hier mogelijk goed bij kan helpen is het maken van implementatie intenties. Deze techniek werkt doordat het gedrag wordt gekoppeld aan een bepaalde specifieke situatie. Bij normale instructies (of voornemens) worden we vaak snel afgeleid of vergeten we het simpelweg. De implementatie intentie heet ook wel de als-dan regel: als situatie X zich voordoet, dan voer ik gedrag Y uit. Dit betekent natuurlijk niet dat een persoon elk doel vervult zolang het maar gekoppeld is aan een situatie. Een voorwaarde is dat de gespecificeerde gedragingen aan moeten sluiten bij persoonlijke doelen; een persoon zal niet snel gedragingen strijdig met eigen normen en waarden uitvoeren. Tandenpoetsen zal volgens mij niet snel strijdig zijn met eigen normen en waarden, dus dat zit wel goed.

Hoe doe je dat?

Een implementatie intentie maken klinkt misschien ingewikkeld, maar het is eigenlijk heel simpel. Je bedenkt voor jezelf een passende situatie om je tanden te poetsen. Bijvoorbeeld: “Als ik naar bed ga, dan poets ik mijn tanden”. Deze implementatie intentie kan ervoor zorgen dat er een automatische koppeling is tussen naar bed gaan en tandenpoetsen. De situatie “naar bed gaan” activeert dan automatisch het concept “tandenpoetsen”. Het werkt nog sterker als je ook echt probeert je de situatie in te beelden; dat je dus echt denkt aan het specifieke moment voordat je naar bed gaat en dat je dan je tanden staat te poetsen. En wat betreft het minimaal twee minuten poetsen, check eens hoe lang je eigenlijk poetst. Ga ik ook doen: Als ik vanavond mijn tanden poets, dan zet ik er een timer bij!