Vrolijk in de lente

Vanmiddag ging ik zonder jas de straat op, dat was iets te optimistisch, maar feit is: de eerste lentestraaltjes hebben zich weer laten zien. Het lijkt wel of we meer energie hebben en iedereen aardiger is: “Lekker weertje he?”. Op zo’n eerste lentedag ligt de wereld aan je voeten en kan je alles aan. Dat was wel anders op mindere dagen… Een gezondere drugs om in een positieve gemoedstoestand te raken kan ik me niet bedenken.

Naar stemming is veel onderzoek gedaan.

Het effect van stemming wordt onderzocht in een zogenaamd ‘onderzoekslab’.Dat klinkt spannender dan het is. Studenten moeten een aantal uur per jaar deelnemer aan experimenten, dus melden zich een paar keer per jaar bij het 'lab'. Deze bevindt zich in een uithoek van de Universiteit met allerlei verschillende kamertjes waar vaak slechts een tafel, een stoel en een computer staan. Maar soms heb je geluk en mag je naar een kamer die ingericht is als gezellige zithoek. Je neemt plaats op een bank en kijkt een stukje van een film. “Dat is makkelijk verdiend”, denk je dan…

Stemming manipuleren

Om de deelnemers in een bepaalde stemming te krijgen maken onderzoekers gebruik van filmmateriaal. Ik weet nog goed dat ik een hartverscheurende scène uit de film Sophie’s Choice moest kijken. In het concentratiekamp moest Sophie de onmogelijke keuze maken tussen haar zoon of haar dochter: Wie mocht er blijven leven? In welke stemming ik ook binnen was gekomen, na deze film voelde ik me behoorlijk rot. Achteraf bleek dat een andere groep juist een hele vrolijke film had gezien, waardoor zij juist vrolijk waren.

Waar is dat goed voor?

Door stemming te onderzoeken weten we bijvoorbeeld dat humeur invloed heeft op wat mensen onthouden uit een bepaalde boodschap. Mensen met een opgewekt humeur onthouden meer positieve elementen uit een boodschap en mensen met een negatieve stemming juist meer negatieve elementen. Dat verklaart waarom we in een slechte bui vooral horen wat we verkeerd hebben gedaan en niet opmerken dat iemand ons een compliment maakt. Of dat ik het weerbericht in de lente vaak te optimistisch opvat en iets te vroeg zonder jas naar buiten ga…

Roken is dodelijk!

Sinds een paar jaar hebben de sigarettenpakjes hun charme verloren door schreeuwende teksten als: “ROKEN IS DODELIJK” of “ROKERS STERVEN JONGER”. Uit verschillende onderzoeken komt naar voren dat deze teksten niet effectief zijn. Toen wij vorige week het filmpje van het verdrietige jongetje op onze blog plaatsten, bleek dat wel iets los te maken bij onze rokende volgers: “Ai, ik voel me schuldig!”. Hoe werkt dit?

Fear appeals

De teksten op de sigarettenpakjes noemen we fear appeals. Ook de poster hiernaast valt in deze categorie (om de aantrekkelijkheid van deze blog te beschermen, plaatsen we hier niet de heftigste posters...) Met fear appeals hoopt men de roker angst aan te jagen door te laten zien welke ernstige gevolgen roken heeft. Een risico van het opwekken van angst is dat het te heftig is. Dit kan ertoe leiden dat de ontvanger de boodschap beoordeeld als irreëel. De ernst van de gevolgen zullen worden ontkend en de boodschap wordt als overdreven en manipulatief bestempeld. Kortom: de roker steekt zijn kop nog meer in het zand.

Wanneer is het wel effectief?

Een fear appeal moet duidelijk maken wat er gebeurt als de boodschap genegeerd wordt en daarbij moeten de gevolgen door de ontvanger als ernstig beoordeeld worden. In het filmpje was de boodschap duidelijk: omdat jij zo nodig moet roken, vergroot je de kans dat je je kind in de steek laat. Een belangrijke voorwaarde is dat de ontvanger van de boodschap zich realiseert dat het hem persoonlijk aangaat. Het filmpje met het huilende jongetje zal daarom vooral effectief zijn bij ouders van jonge kinderen.

Het kan nog beter

Ook al maakte het filmpje op een aantal mensen al behoorlijk wat indruk, het kan nog beter. Een fear appeal is het meest effectief als het aan nog een voorwaarden voldoet: het bieden van een makkelijke en doeltreffende oplossing. Na dit filmpje blijft de kijker zitten met een schuldgevoel. Dat is een perfecte timing om bijvoorbeeld hulp om te stoppen met roken aan te bieden; de roker grijpt deze kans waarschijnlijk met beide handen aan.

Als de teksten op de sigarettenpakjes niet werken, misschien helpt dit dan?

Het nut van een volle blaas

In de schouwburg, het warenhuis of op het vliegveld zijn de rijen voor het damestoilet altijd een stuk langer dan die bij de heren. Mij kun je ook vaak vinden in dat soort rijen en behalve dat veel water drinken gezond is, kon ik er niet zoveel positiefs bij bedenken. Tot ik vorige week een nieuw wetenschappelijk onderzoek tegenkwam: “Volle blaas leidt tot betere beslissingen”. Tell me more!


Zelfcontrole

Als we onze reflexen zouden volgen, moesten we net als kleine kinderen een luier dragen. Gelukkig hebben we zelfcontrole ontwikkeld en kunnen wachten tot we een toilet bereikt hebben. Deze zelfcontrole wordt gestuurd door een gebied in onze hersenen. Dit is ook het hersengebied dat ervoor zorgt dat we rekening kunnen houden met de lange termijn. Logisch, want op korte termijn wil je het liefst direct van die volle blaas af. Op lange termijn beredeneerd realiseer je je dat het beter is voor je imago dat uit te stellen tot het toilet.


Betere beslissing

Onderzoekers van de universiteit van Twente lieten de ene groep proefpersonen uit 5 glazen 1 slok water drinken en de andere groep 5 glazen leeg drinken. Na veertig minuten werd de proefpersonen verschillende situaties voorgelegd waarbij ze een keuze moesten maken tussen een kleine beloning (16euro) op korte termijn en een grote beloning (30 euro) die ze na 35 dagen zouden krijgen. De impulsieve keuze in dit geval is om voor de beloning op korte termijn te kiezen. Nu weet ik van mezelf dat ik met een volle blaas vooral heel ongeduldig ben, dus ik zou zeggen: op de lange termijn nadenken zit er niet meer in. Daarbij weten we uit de psychologie ook dat je cognitieve capaciteit al bezet is met het ophouden (dit noemen we ego depletion), dus op basis daarvan zou je ook verwachten dat je een impulsieve keuze maakt.


Maar niet dus…

Uit het onderzoek bleek juist dat mensen met een volle blaas de keuze maakte voor de grote beloning op lange termijn! Dus met een volle blaas, maakten mensen een verstandige keuze. Interessant, wat is hier de verklaring achter? Ook de onderzoekers waren enigszins verrast door deze uitkomst en hebben hier nog geen harde verklaring voor. Wel vermoeden ze dat het te maken heeft met het feit dat zelfcontrole samenhangt met inhibitie. Mogelijk slaat deze ‘staat van afremming’ over naar je keuzegedrag en draagt dus, volgens dit onderzoek, bij aan het nemen van verstandige beslissingen. Om deze uitkomst (theoretisch) te verklaren, zal nog meer onderzoek nodig zijn, maar voor de praktijk geldt: Een belangrijke beslissing te nemen? Je weet wat je te doen staat!